عمومی, گیاه پزشکی

هورمون‌ها و کاربرد آن‌ها در گیاهان

فرمول شیمیایی هورمون های گیاهی

مقدمه

هورمون‌های گیاهی یا فیتوهورمون‌ها مولکول‌های منفرد تولید شده در گیاهان هستند که در غلظت‌های بسیار کم تأثیرگذار هستند. هورمون‌های گیاهی تمام جنبه‌های رشد و نمو از جنین زایی، تنظیم اندازه‌ی اندام‌ها، دفاع در برابر پاتوژنها، تحمل تنش‌ها و… را کنترل می‌کنند.

در قدیم اصطلاح فیتوهورمون‌ها مترادف با اکسین بود. اگرچه وجود سایر فیتوهورمون‌ها مانند هورمون‌های مؤثر بر تقسیم سلولی بر اساس آزمایشات فیزیولوژیکی پیش‌بینی‌شده بود. هورمون‌های گیاهی مواد مغذی نیستند بلکه مواد شیمیایی هستند که در مقادیر کم، رشد و نمو سلول‌ها و بافت‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهند.

هورمون ها

اصطلاح هورمون از کلمه‌ی یونانی به معنای در حال حرکت گرفته‌شده است. برخلاف حیوانات که در آن‌ها تولید هورمون‌ها محدود به غدد تخصصی است، در گیاهان همه‌ی سلول‌ها قادر به تولید هورمون هستند.

اصطلاح فیتوهورمون‌ها برای اولین بار توسط ونت و تیمن در سال 1973 ابداع شد. فیتوهورمون‌ها در سراسر سلسله‌ی گیاهان و حتی جلبک‌ها یافت می‌شود. حتی در جلبک‌ها عملکردی مشابه عملکرد هورمون‌ها در گیاهان عالی دیده‌ شده است. هورمون‌های گیاهی بر میزان و بیان ژن، رونویسی ژن، تقسیم سلولی و رشد تأثیر می‌گذارند.

تعداد زیادی ترکیب شیمیایی مرتبط توسط انسان ساخته‌شده‌اند که از آن‌ها برای تنظیم رشد گیاهان زراعی، کنترل علف‌های هرز و رشد سلول‌های گیاهی در شرایط آزمایشگاهی استفاده می‌شود. این تنظیم‌کننده‌های رشد که به‌طور مصنوعی درست می‌شوند PGRs نامیده می‌شوند.

گیاهان از مواد شیمیایی ساده به‌عنوان هورمون‌ها استفاده می‌کنند که با سهولت بیشتری در بافت‌های گیاهی حرکت کند. هورمون‌ها با استفاده از 4 نوع حرکت درون گیاه منتقل می‌شوند. برای حرکت‌های موضعی از جریان سیتوپلاسمی و انتشار آهسته یون‌ها و مولکول‌ها بین سلول‌ها استفاده می‌شود.

برای انتقال هورمون‌ها از یک قسمت گیاه به قسمت دیگر از آوندهای آبکش (که قندهای ساخته‌شده از برگ‌ها را به ریشه‌ها و گل‌ها منتقل می‌کنند) و آوندهای چوبی (که آب و املاح معدنی را از ریشه به شاخ و برگ منتقل می‌کنند) استفاده می‌کنند.

همه‌ی سلول‌های گیاهی به هورمون‌ها پاسخ نمی‌دهند؛ اما آن دسته از سلول‌هایی که برنامه‌ریزی می‌شوند در نقاط خاص در چرخه‌ی رشد خود به هورمون‌ها پاسخ می‌دهند. تولید هورمون‌ها قبل از تمایز سلول‌ها و در مریستم اتفاق می‌افتد. پس از تولید، گاهی اوقات به قسمت‌های دیگر گیاه منتقل می‌شوند و در آنجا اثر فوری ایجاد می‌کنند. یا می‌توانند در سلول‌ها ذخیره شوند تا بعداً آزاد شوند.

گیاهان برای تنظیم مقادیر هورمون‌های داخلی و تأثیر اثرات آن‌ها از مسیرهای مختلفی استفاده می‌کنند. هورمون‌ها می‌توانند با ترکیب با اسیدهای آمینه، کربوهیدرات‌ها یا پپتیدها آن‌ها را در سلول‌ها ذخیره کنند یا غیرفعال کنند. گیاهان همچنین می‌توانند هورمون‌ها را ازنظر شیمیایی تجزیه کنند و به‌طور مؤثری آن‌ها را از بین ببرند.

غلظت هورمون‌های موردنیاز برای پاسخ گیاهان بسیار پایین است (5-10 یا 6-10 مول در لیتر). به همین علت مطالعه‌ی هورمون‌های گیاهی بسیار دشوار بوده و تنها از اواخر دهه‌ی 1970 دانشمندان توانسته‌اند اثرات و روابط آن‌ها را با یکدیگر و بر ترکیبات فیزیولوژیکی گیاهان جمع‌آوری کنند.

طبقه‌بندی هورمون ها

بسته به ساختار شیمیایی آن‌ها، هورمون‌ها را در طبقه‌های مختلف می‌توان طبقه‌بندی کرد. هر طبقه‌ای از هورمون‌ها ساختار متفاوتی دارد. تحقیقات اولیه در مورد هورمون‌های گیاهی آن‌ها را به 5 طبقه‌ی اصلی تقسیم‌بندی کرد:

  • اسیدآبسزیک
  • اکسین
  • سایتوکنین
  • اتیلن
  • جیبرلین ها

این لیست بعدها گسترش یافت:

  • برازینواستروئیدها
  • جاسموناتها
  • اسیدسالیسیلیک
  • و استریگولاکتون ها نیز به‌عنوان هورمون‌های گیاه در نظر گرفته شدند.

آبسیزیک اسید

ABA یکی از مهم‌ترین مهارکننده‌های رشد گیاه است که می‌تواند در تمام‌ اندام‌های گیاه ساخته می‌شود و جابه‌جایی آن‌ها در بافت‌های آوندی انجام شود اما معمولاً در برگ‌ها تولید می‌شود و منشأ آن کلروپلاست ها است (مخصوصاً هنگامی‌که گیاهان تحت تنش هستند) قبل از آنکه خواص شیمیایی آن کاملاً شناخته شود تحت دو نام dormin و abscicin2 نامیده می‌شد. هنگامی‌که مشخص شد این دو ترکیب یکسان هستند، آبسیزیک اسید نامیده شد. به علت اینکه در برگ‌های در حال ریزش یا تازه افتاده شده با غلظت‌های بالا یافت می‌شد اسید آبسیزیک نامیده شد. این هورمون همچنین باعث ریزش میوه‌ها و جلوگیری از رشد جوانه‌های انتهایی می‌شود.

فرمول شیمیایی آبسیزیک اسید

به‌طورکلی این ماده به‌عنوان یک ترکیب شیمیایی مهاری عمل می‌کند که بر رشد جوانه‌ها و خواب بذرها و جوانه‌ها تأثیر می‌گذارد. همچنین این هورمون واسطه‌ی تغییرات در مریستم انتهایی است و باعث القا خواب و تغییر آخرین مجموعه برگ‌ها در پوشش جوانه‌های محافظ می‌شود.

با از بین رفتن آن بذرها شروع به جوانه‌زنی می‌کنند و جوانه‌ها از خواب بیدار می‌شوند. در گیاهان با کاهش سطح ABA و افزایش سطح جیبرلین رشد آغاز می‌شود به عبارتی خواب جنین با نسبت بالای ABA به GA (اسید جیبرلیک) مشخص می‌شود.

بذرها در دوران خواب دارای حساسیت بالا به اسیدآبسیزیک و حساسیت کم به GA هستند. به‌منظور رهاسازی بذر از این خواب و شروع جوانه‌زنی باید تغییری در بیوسنتز هورمون‌ها و کاهش نسبت ABA به GA به همراه کاهش حساسیت به ABA و افزایش حساسیت به GA ایجاد شود. بدون وجود ABA جوانه‌ها و بذرها در دوره‌های گرم زمستان شروع به رشد می‌کنند و هنگام یخ‌زدگی و سرمای زمستان از بین می‌روند؛ بنابراین ABA با تأخیر در مسیرهای فیزیولوژیکی از رشد زودرس و جوانه‌زنی قبل از زمستان و درنتیجه از بین رفتن گیاهان جلوگیری می‌کند. دقیقاً قبل از جوانه زدن بذر سطح ABA کاهش می‌یابد. با شروع تولید شاخه‌هایی با برگ‌های توسعه‌یافته و کاربردی سطح ABA شروع به افزایش می‌کند و رشد سلولی را در مناطق بالغ‌تر گیاه کند می‌کند.

در گیاهان تحت تنش‌ها مانند تنش آب یا مواد غذایی و اکسیژن یا شکار، میزان ABA به‌سرعت بالا می‌رود. تحت تنش آبی ABA جذب پتاسیم و سدیم را در سلول‌های محافظ تعدیل می‌کند و با از بین رفتن تورژسانس باعث بستن روزنه‌ها می‌شود، وقتی تنش برطرف شد میزان هورمون به‌سرعت به حالت عادی خود برمی‌گردد.

این تغییرهای سریع از مشخصه‌های ویژه‌ی این هورمون است. سایتوکنین ها یکی از عوامل مؤثر بر باز شدن روزنه‌ها هستند و باز و بسته شدن روزنه‌ها به‌احتمال‌زیاد ناشی از برهمکنشی است که در یاخته‌های محافظ روزنه بین ABA و سایتوکنین ها ایجاد می‌شود.

اکسین ها

اکسین ها اولین گروه از تنظیم‌کننده‌های رشد بودند که کشف شدند. این هورمون‌ها بر تقسیم سلولی، بزرگ شدن سلول، تشکیل جوانه، تشکیل ریشه، ایجاد لایه‌ی سو اگر (لایه‌ای که باعث جدایی دم برگ، دمگل و دم میوه از ساقه می‌شود) گل انگیزی و رسیدن میوه نقش دارند. همچنین تولید هورمون‌های دیگر را تشویق می‌کنند و همراه با سایتوکنین ها رشد ساقه‌ها، ریشه‌ها و میوه‌ها را کنترل می‌کنند و باعث تبدیل ساقه‌ها به گل‌ها می‌شوند. اکسین‌های موجود در بذر سنتز پروتئین خاصی را تنظیم می‌کنند؛ زیرا آن‌ها بعد از گرده‌افشانی در گل رشد می‌کنند و باعث می‌شوند که گل تبدیل به یک میوه‌ی حاوی دانه‌ی در حال رشد شود.

فرمول شیمیایی اکسین

اکسین ها در غلظت‌های بالا برای گیاهان سمی هستند. سمیت آن‌ها بر روی دولپه‌ای‌ها نسبت به تک‌لپه‌ای‌ها بیشتر است. با توجه به این خاصیت از اکسین‌های مصنوعی به‌عنوان علف‌کش برای از بین بردن علف‌های هرز دولپه‌ای استفاده می‌کنند، مانند علف‌کش‌های توفوردی و توفورفایو تی.

اکسین ها به‌ویژه نفتالین استیک اسید (NAA) و ایندول 3 بوتریک اسید (IBA) معمولاً برای ریشه‌دار کردن قلمه‌ها مورداستفاده قرار می‌گیرند. ایندول استیک اسید (IAA) رایج‌ترین اکسین موجود در گیاهان است.

اکسین ها پرمصرف‌ترین تنظیم‌کننده‌های رشد گیاهی هستند. علاوه بر جوانه‌ی انتهایی ساقه، میوه‌های در حال رشد و گل‌ها و برگ‌های جوان از منابع تولیدکننده‌ی این هورمون هستند. پایدار ماندن این اندام‌ها بر روی گیاه بستگی به تعادل بین میزان اکسین داخلی آن‌ها و میزان اکسین ساقه دارد. هرگاه بنا به دلایلی این تعادل به هم بخورد در محل چسبیدن دمگل، دم برگ یا دم میوه به ساقه‌ یک ‌لایه‌ی چوب‌پنبه‌ای به نام لایه‌ی سواگر ایجاد می‌شود و اندام مربوطه از گیاه جدا می‌شود. برای جلوگیری از ریزش گل و میوه می‌توان با استفاده‌ی به‌موقع از محلول‌هایی از انواع اکسین (به غلظت 5-20ppm) هم گل‌های ضعیف‌تر را وادار به ریزش کرد و هم از ریزش‌های پیش از برداشت جلوگیری کرد.

همچنین از اکسین ها برای تولید کالوس در کشت بافت، جلوگیری از رشد پاجوش‌ها و نرک ها (با محلول‌پاشی محل زخم پس از هرس شدید با محلول NAA از رشد نرک ها جلوگیری خواهد شد)، گل انگیزی و تولید میوه (در آناناس برای وادار ساختن گیاه به تولید گل از اکسین استفاده می‌کنند)، رشد طولی شاخه و غالبیت انتهایی استفاده می‌شود.

سایتوکینین

سایتوکینین ها یا CK گروهی از مواد شیمیایی هستند که بر تقسیم سلولی و تشکیل شاخه‌ها تأثیر می‌گذارند. درگذشته به آن‌ها کینتین می‌گفتند. حدود 100 سال پیش هابرلنت پی برد که در قطعه‌های غده‌ی سیب‌زمینی هنگامی تقسیم سلولی انجام می‌شود که مقداری بافت آوند آبکش در آن موجود باشد. در سال 1942 ون اوربیک، پی برد که با مصرف شیره‌ی نارگیل در محیط‌های کشت بافت می‌توان رشد رویان‌های کشت‌شده را به میزان زیادی افزایش داد. پژوهش‌ها برای جداسازی و تخلیص ماده یا مواد کنترل‌کننده‌ی تقسیم سلولی به دلیل مشکلات آن زمان امکان‌پذیر نبود؛ اما در سال 1955 میلر موفق شد از اسپرم شاه‌ماهی اولین انگیزاننده تقسیم سلولی را جدا کند و آن را کینتین بنامد و فرمول آن را مشخص سازد.

سایتوکینین ها در نقاطی از گیاه که تقسیم سلولی به‌طور فعال در حال انجام است (مانند جوانه‌ها، برگ‌های جوان و میوه‌های در حال رشد) تولید می‌شوند. سایتوکینین ها باعث تحریک تولید اسیدهای نوکلئیک و پروتئین‌ها می‌شوند به همین علت، آن‌ها به تأخیر پیری بافت‌ها کمک می‌کنند. سایتوکینین ها بر رشد برگ و میانگره ها تأثیر می‌گذارند. در برخی از گیاهان سایتوکینین ها بر جوانه‌زنی بذر تأثیر می‌گذارد، به‌عنوان‌مثال بذر کاهو که برای جوانه‌زنی به نور نیاز دارد، سایتوکینین می‌تواند جانشین نور شود و بذرها را در تاریکی وادار به جوانه‌زنی کند. در برخی گیاهان مانند توق که بذرها دچار خواب هستند، سایتوکینین باعث شکستن خواب و جوانه‌زنی بذر می‌شود.

فرمول شیمیایی ساکتوکینین

سایتوکینین ها باعث از بین بردن غالبیت انتهایی می‌شوند و در تولید گل‌هایی مانند حسن‌یوسف و فلفل زینتی جهت تولید بوته‌هایی با شاخساره ی متراکم و منشعب از آن استفاده می‌شود. این هورمون‌ها در طولانی کردن عمر گل‌های شاخه بریده مانند رز و مریم و شب بو پس از برداشت نقش بسزایی دارند (استفاده از محلولی با غلظت 25-50 پی پی‌ام سایتوکینین).

سایتوکینین ها واسطه‌ی حمل‌ونقل اکسین در کل گیاه هستند. سایتوکینین ها و اکسین ها اغلب باهم کار می‌کنند. این دو گروه از هورمون‌های گیاهی در طول عمر گیاه و دوره‌های اصلی رشد و نمو تأثیرات مهمی بر گیاه می‌گذارند. سایتوکینین ها به همراه اتیلن باعث جلوگیری از ریزش برگ، قطعات گل و میوه می‌شوند.

اتیلن

اتیلن گازی است که از طریق تجزیه‌ی متیونین که در تمام سلول‌ها وجود دارد، تشکیل می‌شود. اتیلن حلالیت بسیار کمی در آب دارد و در داخل سلول تجمع نمی‌یابد اما از درون سلول پخش می‌شود و بسیار فرار است. تأثیر آن به‌عنوان یک هورمون گیاهی به میزان تولید آن و همچنین میزان فراریت آن به محیط، بستگی دارد. میزان تولید اتیلن در گیاهان تا حد زیادی تحت تأثیر عوامل محیطی مانند اکسیژن که وجودش برای تولید اتیلن ضروری است، نور سرخ، گازکربنیک (که از تولید اتیلن جلوگیری می‌کند) و گرما (که در مقادیر کم‌وزیاد هر دو برای تولید اتیلن نامناسب است).

همچنین تولید آن نیز تحت تأثیر هورمون‌های دیگر است به‌عنوان‌مثال کاربرد اکسین باعث افزایش تولید اتیلن می‌شود. با سرعت بیشتری در سلول‌های در حال رشد و تقسیم به‌ویژه در تاریکی تولید می‌شود. یکی از خواص اتیلن خاصیت اتوکاتولیزوری آن است و همین‌که بافتی در برابر میزان کمی اتیلن قرار گیرد بی‌درنگ شروع به تولید بیشتری از این هورمون می‌کند (برخلاف سایر هورمون‌ها که بالا رفتن غلظت هورمون باعث کند شدن ساخته‌شدن آن می‌گردد). دلیل اینکه وجود یک میوه رسیده در بین گروهی از میوه‌های نارس، رسیدن همگی آن‌ها را در انبار تسریع می‌کند همین خاصیت اتیلن هست.

فرمول شیمیایی اتیلن

اتیلن بر رشد سلول و شکل سلول تأثیر می‌گذارد. هنگامی‌که شاخه‌های در حال رشد در زیرزمین به مانعی (مثلا سنگ) برخورد می‌کنند، تولید اتیلن تا حد زیادی افزایش می‌یابد و از رشد طولی ساقه جلوگیری می‌کند و باعث تورم ساقه می‌شود. ساقه‌ی ضخیم‌تر فشار بیشتری را به جسمی که مانع حرکت شده وارد می‌کند و به سمت سطح زمین حرکت می‌کند. همچنین وقتی ساقه‌ی درختان در معرض باد قرار می‌گیرند و باعث ایجاد استرس جانبی می‌شوند تولید اتیلن زیادتر می‌شود و درنتیجه شاخه‌های ضخیم‌تر و محکم‌تر درختان ایجاد می‌شوند.

قرار گرفتن در معرض اتیلن به مدت کوتاه باعث شکستن خواب بذرها و ژوخه ها می‌شود (اگر به مدت زیادی در معرض اتیلن قرار گیرند خفتگی آن‌ها شدیدتر می‌شود). اتیلن در گلدهی گیاهانی مانند آناناس (اثر آن شبیه اکسین است) و مصرف اتفن به میزان 4 لیتر در هکتار باعث گل انگیزی و رسیدن زودتر و هم‌زمان میوه‌ها می‌شود. اتیلن باعث بروز جنسیت گل در گیاهانی مانند خیار (اثری برخلاف جیبرلین ها دارد و باعث افزایش نسبت گل‌های ماده به نر) می‌شود.

همچنین در خیار جهت تولید خیار شور که هم‌زمان رسی میوه‌ها مهم است، مصرف اتفن به میزان 240 میلی‌گرم در لیتر هنگامی‌که بوته‌ها در مرحله‌ی 2 تا 4 برگی هستند علاوه بر تشکیل گل‌های ماده‌ی بیشتر باعث رسیدن میوه‌ها در یک‌زمان شده و برداشت مکانیکی آن را امکان‌پذیر می‌کند. تسریع در رسیدگی میوه‌ها روی درخت و در انبار و ساده نمودن برداشت مکانیکی از دیگر اثرات اتیلن برای میوه‌هایی مانند موز، مرکبات و گوجه‌فرنگی می‌باشد.

مصرف اتفن یک ماه قبل از برداشت آلبالو، گیلاس و هلو باعث می‌شود که تمام میوه‌ها 2 هفته زودتر برسند. در زیر به دو نکته در مورد کاربرد اتیلن اشاره می‌کنیم:

  • در حالت عادی لایه‌ی سواگر در گیلاس و آلبالو در محل چسبیدگی دم میوه و ساقه درخت ایجاد می‌گردد و دم همراه میوه از درخت جدا می‌شود، اما با مصرف اتفن در گیلاس و آلبالو دم از خود میوه جدا می‌شود و روی درخت باقی می‌ماند. این پدیده در صنایع کمپوت سازی که باید دم میوه‌ها را با دست جدا کنند از اهمیت بالایی برخوردار است.
  • جهت کمک به برداشت باید به مقدار لازم و کافی اتفن مصرف کرد، زیرا غلظت‌های بالای این هورمون باعث ریزش شدید و پیش از موقع برگ‌ها و آسیب‌رسانی به گیاهان می‌شود.

جیبرلیک اسید GA

جیبرلین ها شامل طیف وسیعی از مواد شیمیایی هستند که به‌طور طبیعی در گیاهان و توسط قارچ‌ها تولید می‌شوند. جیبرلین ها برای اولین بار توسط محققان ژاپنی ازجمله Eiichi و Kurosawa کشف شدند. آن‌ها متوجه ی ماده‌ی شیمیایی تولیدشده توسط قارچ Gibberella fujikuroi شدند که منجر به رشد غیرطبیعی در گیاهان برنج می‌شود.

بعداً کشف شد که GA توسط خود گیاهان نیز تولید می‌شوند و جنبه‌های مختلف توسعه را در چرخه‌ی زندگی گیاه کنترل می‌کنند.GA به‌شدت برای تنظیم جوانه‌زنی بذرها لازم است. در نهال و گیاهان بالغ GA باعث افزایش طول سلول‌ها از طریق افزایش طول میانگره ها می‌گردد. GA همچنین در انتقال فاز رویشی به فاز زایشی مؤثر است و برای عملکرد گرده طی عمل لقاح موردنیاز است.

جیبرلین ها می‌توانند بسیاری از گیاهان دوساله که برای گلدهی نیاز به سرما دارند را وادار به تولید ساقه‌ی گل دهنده کنند. از اثرهای بسیار مهم جیبرلین ها شکستن دوره استراحت در بذرهای بسیاری از گونه‌های گیاهی است.

این بذرها به‌طورمعمول بدون دیدن دوره معینی از سرما قادر به رویش نیستند؛ اما تیمار آن‌ها با جیبرلین باعث جوانه زدن آن‌ها می‌شود. در اصل استراحت بذرها و جوانه‌ها در طبیعت با هورمون بازدارنده‌ی آبسیزیک اسید و جیبرلین ها کنترل می‌شود و نسبت مقادیر این دو هورمون به هم تعیین گر فعال یا غیرفعال بودن بذر و جوانه‌هاست.

GA با افزایش پتانسیل رشد جنین و یا تضعیف پوشش بذر این خواب را از بین می‌برد.

در گیاهان یک‌پایه (مانند خیار) بروز جنسیت گل‌های تولیدشده به عوامل محیطی و به‌ویژه دما و طول روز بستگی دارد. در روزهای کوتاه بیشتر گل‌های نر تولیدشده و به‌تدریج با بلندتر شدن روزها و گرم شدن هوا، گل‌های ماده پدیدار می‌شود.

جیبرلین در این پدیده نقش مهمی دارد و کاربرد آن باعث می‌شود که درصد گل‌های نر به میزان زیادی بالا رود. در خیار، ارقام ژاینوشس را با استفاده از محلول‌پاشی با جیبرلین وادار به تولید گل نر می‌کنند که منبع گرده برای گرده‌افشانی و تولید بذر هیبرید می‌باشد. در گیاهانی مانند کرچک عکس این موضوع دیده می‌شود و جیبرلین ها باعث بیشتر شدن گل‌های ماده می‌شوند.

یکی دیگر از کاربردهای جیبرلین، عقب انداختن رسیدگی میوه‌هایی است که اگر پس از رسیدن چیده نشوند به‌سرعت نرم و فاسد می‌شوند مانند خرمالو. یا در پرتقال و لیموشیرین، زمانی می‌رسند که عرضه به بازار زیاد و قیمت‌ها پایین است.

اگر این میوه‌ها را زمانی که هنوز سبز هستند (حدود یک ماه پیش از رسیدن) با محلول‌هایی از جیبرلین به غلظت 10 تا 40 میلی‌گرم در لیتر محلول‌پاشی کنند، مدتی به نسبت طولانی همان‌طور سبز روی درخت باقی می‌مانند. همچنین در گیاهانی مانند انگور به کاربردن اسیدجیبرلیک باعث بالا رفتن میزان محصول و بهتر شدن کیفیت انگورهای تولیدی می‌شود.

همچنین GA ایجاد میوه‌های ناشی از بکرزایی را روی گیاهانی که به‌طور طبیعی توانایی این کار را داشته باشند افزایش می‌دهد. با استفاده از این ویژگی در برخی از درختان سیب و گلابی در سال‌هایی که به دلایل مختلف گرده‌افشانی به‌اندازه‌ی کافی انجام نمی‌شود با پاشیدن محلول‌هایی از جیبرلین به غلظت 250 تا 500 میلی‌گرم در لیتر، گل‌ها را وادار به تولید میوه ساخته و محصول کافی برداشت می‌کنند.

انتهای ساقه، قسمت‌های فعال ریشه، برگ‌های جوان، میوه‌های در حال رشد، بذرهای در حال رشد و رویش مراکز ساخت GA درون گیاه هستند.

هورمون‌های مصنوعی گیاهی یا PGR ها

 هورمون‌های مصنوعی که با توجه به ساختار هورمون‌های اصلی، توسط انسان در آزمایشگاه‌ها تولید می‌شوند در تعدادی از تکنیک‌های مختلف شامل تکثیر گیاهان از قلمه، پیوند، ریز ازدیادی (میکروپروپاگیشن) و کشت بافت استفاده می‌شوند.

تکثیر گیاهان با قلمه‌های برگ، ساقه و ریشه توسط باغداران با استفاده از اکسین مصنوعی به‌عنوان ترکیب ریشه زا بر روی سطح برش انجام می‌شود. اکسین ها به گیاه رفته و باعث تحریک رشد ریشه می‌شوند. در پیوند استفاده از اکسین تشکیل بافت کالوس را تقویت می‌کند و باعث جوش خوردن پایه و پیوندک به یکدیگر می‌شود.

در ریز ازدیای از PGR های مختلف برای ترویج افزایش تکثیر سلولی و سپس ریشه زدن گیاهان جدید استفاده می‌شود. در کشت بافت سلول‌های گیاهی از PGR برای تولید کالوس، تکثیر و ریشه‌زایی استفاده می‌شود.

جمع بندی

 هورمون‌های گیاهی تنظیم‌کننده‌های رشد هستند که به‌طور طبیعی توسط گیاه تولیدشده و یا به‌صورت مصنوعی برای کنترل برخی از فرآیندهای فیزیولوژیکی ساخته می‌شوند. در حال حاضر در دنیا پنج گروه مختلف از تنظیم‌کننده‌های گیاهی شناخته‌شده که کاربردهای فراوانی در کشاورزی و باغبانی دارند.

این گروه‌ها عبارت‌اند از:

اکسین ها، جیبرلین ها، سایتوکنین ها، اتیلن و آبسزیک اسید. اثرهای اصلی اکسین، سایتوکنین، جیبرلین و اتیلن بیشتر برای تسریع و تشویق رشد یا سایر فرآیندهای فیزیولوژیکی گیاهان می‌باشد.

برای تنظیم و متعادل نگه‌داشتن این فرآیندها لازم است درون گیاه مکانیزم های کند کننده‌ای نیز وجود داشته باشد تا از رشد بیش‌ازاندازه و سرعت بیش‌ازحد فرآیندها جلوگیری کند.

آبسیزیک اسید یکی از عوامل بازدارنده طبیعی است که در تمام گیاهان وجود دارد. بازدارنده‌های دیگر مصنوعی هستند که شامل: مواد کند کننده‌ی رشد، مواد بازدارنده‌ی رشد، مورفکتین ها و مواد شاخه زا (مواد هرس‌کننده) هستند.

توجه : با توجه به اینکه هورمونها، بسیار گران قیمت هستند و همچنین کاربرد آنها در مقادیر کم نیز ممکن است مشکلاتی در رشد و نمو گیاهان (سوزندگی) به وجود آورده، هنگام استفاده از آنها حتما باید با کارشناسان گیاه پزشکی مشورت نمایید.

این مقاله برای شما مفید بود؟

با کلیک بر روی ستاره به این مقاله امتیاز دهید! (بالاترین امتیاز ستاره سمت چپ)

میانگین امتیاز 3 / 5. مشارکت کننده ها: 2

اولین نفری باشید که به این مقاله امتیاز میدهد!

اگر این مقاله را دوست داشتید و مفید بود ...

این مقاله رو در شبکه های اجتماعی به اشتراک بذار!

از این که این مقاله برایتان مفید نبود متاسفیم!

چگونه این مقاله رو بهبود بدیم؟

به ما بگو چطور بهتر شیم؟

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *