زراعت, گلخانه

اصول و مراحل قبل از کاشت نشاء در زمین اصلی (زمین زراعی و گلخانه)

کاشت نشاء گوجه فرنگی در زمین اصلی

مقدمه

در این مقاله سعی‌شده‌است به سؤالات بسیار متداولی که کشاورزان و عزیزان زحمت‌کش عرصۀ کشاورزی می‌پرسند، از قبیل اصول کاشت، مراحل آماده‌سازی زمین،  اصول و نحوۀ ضدعفونی صحیح، اصول و قواعد مبارزه با علف هرز، روش به حداقل رساندن تلفات نشاها و جلوگیری از شیوع قارچ  پاسخ داده‌شود.

اولین و مهم‌ترین گام برای جلوگیری از خشک شدن نشاء و عملکرد مناسب کمی و کیفی آن تهیۀ نشاهای مرغوب است. همچنین خرید نشاء از مراکز معتبر تلفات نشاء را بعد از کشت در زمین کشاورزی و گلخانه کاهش می‌دهد.  آلودگی قارچی نباید در اندام هوایی، بستر و ریشۀ نشاء وجودداشته باشد. زیرا آلوده بودن نشاء می‌تواند زمین و بستر کاشت را نیز آلوده کرده، برای کنترل و مدیریت آن باید هزینه و وقت زیادی صرف شود.

نکتۀ دیگر در تهیۀ نشاء این است که رشد آن در شرایط مطلوب و بهینه انجام شده‌باشد، زیرا وجود استرس در دوران نشایی موجب کاهش بازدهی و باردهی می‌شود. توجه به سن نشاء در انتقال آن به زمین یا گلخانه بسیار حائز اهمیت است. شرکت تجارت سبز آبان با بیش از 10 سال سابقۀ  مفید در تولید انواع نشاء تجربه‌های بسیار ارزشمند و متنوعی در این زمینه دارد. شرکت تجارت سبز آبان مفتخر است تا به‌عنوان اولین واحد دارای مجوز صادرات نشاء به کشورهای همسایه از وزارت کشاورزی، در 12 ماه سال و در تمامی مناطق ایران، نشای مورد نیاز کشاورزان را تأمین کند.

تولید نشاء عملی مهم، حساس و تخصصی در کشاورزی است. عدم تغذیه مناسب و ضدعفونی صحیح، اصولی و به‌موقع موجب کاهش شدید کیفیت و عملکرد محصول خواهد شد. زندگی نشاء به دو مرحلۀ قبل و بعد از انتقال به زمین اصلی (زمین زراعی و گلخانه) تقسیم‌بندی می‌شود. در این مقاله به نکات و اصول کاربردی و مهم قبل از کاشت نشاء خواهیم پرداخت.

اصول و عملیات قبل از انتقال نشاء به زمین اصلی

نشاها و زمین اصلی باید پیش از انتقال نشاء مورد تیمار، ضدعفونی قارچی و کنترل علف هرز قرار گیرند. پس از انتقال نشاء به مسافت‌های دور و نزدیک، پیشنهاد می‌گردد تمامی سینی‌ها در کنار یکدیگر بر روی زمین چیده شده، مورد آبیاری سنگین قرارگیرند. همچنین بهتر است نشاها به مدت حداقل 3روز در منطقۀ کاشت نگهداری شوند تا نشاء با محیط و آب‌وهوای جدید آداپته شود.

کاهش تنش و استرس نشاء قبل از انتقال به زمین

یکی از تکنیک‌های بسیار مؤثر و عالی که از بروز استرس کاشت در نشاها جلوگیری می‌کند، محلول‌پاشی آمینواسید+جلبک دریایی، 3 روز قبل از کاشت نشاء در زمین اصلی است. باید توجه داشت استرس انتقال یکی از مهم‌ترین استرس‌های گیاه است که علت اصلی خشک شدن و افت نشاء در زمین می‌شود. استفاده از آمینواسید+جلبک دریایی در کاهش استرس و تنش گیاه تأثیر زیادی دارد.

درون یک بشکه 300 الی 400 لیتر آب ریخته، 1 لیتر تریکوران‌ پی (قارچ‌کش بیولوژیک) و یا 1 کیلو تیوفانات‌متیل (توپسین) به آن اضافه کنید . قبل از کاشت تک تک سینی‌ها را درون این بشکه فروبرده (به‌صورتی که کل سینی درون محلول فرورفته، مقداری از ساقۀ نشاء و طوقه به این ماده آغشته شوند)، سپس برای کاشت اقدام کنید.

نکات مهم در ضدعفونی قارچی نشاء

باید توجه داشت در صورت استفاده از مواد بیولوژیک نباید بعد از کاشت از قارچ‌کش‌های شیمیایی و مصنوعی استفاده کرد زیرا سموم شیمیایی این قارچ‌ها و میکروارگانیسم‌های مفید را ازبین‌می‌برند. اما اگرپیش از انتقال از قارچ‌کش‌های مصنوعی و شیمیایی استفاده ‌شود، بعد از انتقال نشاء نیز باید از مواد ضدعفونی‌کنندۀ شیمیایی استفاده‌ کرد.

کود بیولوژیک تریکوران‌ پی محصول شرکت بایوران حاوی قارچ آنتاگونیست Trichoderma harzianum است. این کود به شکل پودر وتابل (قابل‌حل در آب) و دربسته‌های ۵۰۰ گرمی عرضه می‌شود. تریکوران پی به‌عنوان یک کود و قارچ‌کش بیولوژیک با تولید آنزیم‌های تجزیه‌کنندۀ سلولز و کیتین و تولید هورمون‌های رشد گیاهی به‌ویژه اکسین، ترکیبی ایده‌آل برای افزایش رشد گیاهان و مبارزه با عوامل بیماری‌زای مختلف از جمله پوسیدگی و پژمردگی ریشه و طوقه و بوته‌میری و گیاه‌میری (فوزاریوم، فایتوفترا، پیتیوم، رایزوکتونیا، ماکروفومینا و اسکلروتینیا) محسوب می‌گردد.

فعالیت قارچ تریکودرما باعث کاهش اسیدیتۀ خاک و افزایش جذب عناصر غذایی می‌گردد. مقاومت گیاه نیز در برابر عوامل استرس‌زای محیطی افزایش می‌یابد. با ترشح هورمون‌های محرک رشد و افزایش جذب عناصر غذایی رشد تارهای کشندۀ ریشه افزایش می‌یابد و ریشه عمیق‌ترمی‌شود. رشد عمقی ریشه علاوه بر اصلاح فشردگی خاک موجب افزایش توانایی گیاه برای جذب آب و عناصر غذایی می‌گردد.

قارچ تریکودرما هارزیانوم در مبارزۀ‌ بیولوژیک علیه بیماری‌ها و آفات برای تولید محصول سالم، شاخص مهمی در تولیدات کشاورزی و باغی محسوب می‌گردد. اهمیت مسائلی مانند: سلامت انسان و دام، حفاظت از محیط‌‌زیست، حفظ کیفیت خاک و آب و پیشگیری از بروز بیماری‌ها و طغیان آفات سبب شده است که در صد سال اخیر محققان، تولیدکنندگان و کشاورزان در مبارزه با آفات و بیماری‌ها تمایل بیشتری به استفاده از روش‌های بیولوژیک داشته باشند.

قارچ آنتاگونیست Trichoderma harzianum یکی از پروبیوتیک‌های گیاهی ‌است که قابلیت سازگاری بسیار بالایی در هم‌زیستی با گیاهان و فعالیت در خاک‌ها و اقلیم‌های زمین دارد. این قارچ با تولید تعدادی از آنزیم‌ها و ترکیبات مانند کیتیناز، سلولاز، گلوکوناز و آنتی‌بیوتیک‌ها از فعالیت قارچ‌ها و باکتری‌های بیماری‌زا جلوگیری می‌کند.

ترشح هورمون‌های رشد و تولید سیدروفور و ترکیبات آنتی‌اکسیدانت باعث افزایش رشد و عملکرد، افزایش جذب عناصر غذایی به‌ویژه آهن و ایجاد مقاومت در برابر تنش‌ها می‌گردد. این میکروارگانیسم زنده، طی تحقیقات و آزمایشات بسیار، به‌عنوان یک قارچ‌کش بیولوژیک مفید به بازار کشاورزی دنیا معرفی‌شده‌است.

آماده‌سازی زمین اصلی قبل از کاشت

آگاهی کافی از تاریخچۀ زمین مورد کشت که شامل آلوده بودن به قارچی خاص، آنالیز و آزمایش آب‌ و خاک، تراکم و نوع علف‌های هرز غالب زمین و کشت‌های قبل است، بسیار اهمیت دارد. این اطلاعات می‌تواند در مدیریت و برنامه‌ریزی جهت آماده‌سازی بستر و اصلاح بافت خاک به کشاورز کمک ‌کند.

آنالیز و آزمایش آب‌ و خاک

اطلاعاتی که آنالیز خاک از مواد موجود در خاک به‌دست‌می‌دهد می‌تواند در جهت اصلاح کیفیت خاک استفاده شود. در صورت رسی بودن و به‌اصطلاح سنگین بودن خاک، حتماً باید 5 الی 25 تن شن دوبار شور (شن دوبار شسته شده) به زمین اضافه گردد. سنگین بودن خاک ریشه‌دهی و گسترش ریشه را با دشواری مواجه‌می‌کند.

در خاک‌های سنگین بیماری با سرعت بیشتری گسترش می‌یابد. خاک‌های رسی در صورت خشک شدن موجب پارگی ریشه‌های فرعی می‌شوند. در صورت کمبود پتاسیم باید از 100 الی 300 کیلوگرم بایوفسفات تریپل استفاده شود (ترجیح کشاورزی مدرن استفاده از کود و سم‌های بیو است). در صورت بالا بودن اسیدیته pH) ( خاک باید از گوگرد گرانول به مقدار 100 الی 300 کیلوگرم در هکتار استفاده کرد تا اسیدی بودن خاک اصلاح شود. قلیایی بودن خاک باعث غیرقابل جذب شدن بسیاری از مواد غذایی خواهد شد. این مسئله می‌تواند موجب کمبود انواع مواد غذایی حتی در صورت استفادۀ آن‌ها به‌صورت خاکی در گیاه شود. کمبود پتاسیم، فسفر و نیتروژن را می‌توان با افزودن کود NPK به مقدار 15 الی 25 کیلوگرم در هکتار به کود دامی که برای زمین استفاده می‌شود، جبران‌کرد.

نحوه از بین بردن بذر علف‌های هرز

پس از خاک‌ورزی و اصلاحات خاکی مورد نظر معمولاً 10 روز قبل از کاشت استفاده از بذرکش‌هایی مانند ترفلان توصیه می‌گردد. استفادۀ صحیح از این سموم در بالابردن تأثیر آن نقش بسیاری دارد. ترفلان به میزان 2 لیتر در هکتارو به‌صورت اسپری بر روی خاک استفاده می‌شود. ابتدا، سطح زمین حتماً باید نم‌دار (رطوبت‌دار) شده، سپس ترفلان بر روی خاک اسپری گردد. پس از آن باید خاک به‌وسیلۀ تراکتور یا تیلر به عمق 5 الی 10 سانتی‌متر زیر و رو شود. فاصلۀ بین اسپری بر روی خاک تا مخلوط کردن سطحی خاک نباید از 30 دقیقه بیشتر شود. از آنجایی که  نور آفتاب موجب تخریب مواد مؤثر سم می‌شود، باید در زمان خنک از آن استفاده کرد. با این روش استفاده تا 70% علف‌های هرز در مراحل اولیۀ رشد به‌راحتی کنترل می‌شود.

کنترل آب‌دزدک و یا کرم سفید ریشه

برای کنترل آب‌دزدک و یا کرم سفید ریشه به مقدار 5 الی 6 لیتر در هکتار از سم دوروسبان (کلرپیریفوس) و یا 10 الی 15 کیلوگرم در هکتار از دیازینون گرانول استفاده می‌شود. در صورت آگاهی از وجود بیماری‌های خاک‌زی و شیوع آن‌ها باید از سمومی مانند ردومیل، رورال تی اس، اپردیوم کاربندازیم و … استفاده کرد. جهت کنترل نماتد می‌توان یکی از بهترین سموم موجود در بازار، نماتدکش ولوم پرایم بایر ( Velum prime) را، مورد استفاده قرارداد.

میزان رطوبت خاک در هنگام کاشت نشاء

یکی از نکات بسیارمهم در عملکرد نشاء مرطوب کردن بستر قبل از نشاکاری است. میزان رطوبت نباید به‌اندازه‌ای باشد که خاک تبدیل به گل شود و به کفش و یا ابزار کاشت بچسبد. کاشت نشاء در گل موجب نچسبیدن خاک به ریشه می‌شود. گل بعد از خشک شدن  باعث سفت شدن خاک اطراف ریشه شده، درنتیجه سرعت توسعۀ ریشه محدود  و یا به‌طور کامل متوقف خواهد شد. از کاشت عمیق و یا کاشت سطحی نشاء باید شدیداً اجتناب کرد. کاشت عمیق نشاء موجب حملۀ قارچ‌های خاک‌زی به طوقه و ریشۀ نشاء شده، به خشک شدن نشاء منجرخواهد شد. همچنین کاشت سطحی موجب می‌شود ریشه در معرض نور و هوا قرار گرفته، نشاء دچار تنش شده و درنتیجه خشک شود.

جمع‌بندی

نکات و اصول ذکرشده در این مقاله اگر به درستی رعایت‌شوند، تنش و افت کیفی و کمی نشاء را به‌شدت کاهش می‌دهند. تمامی این نکات  در تجربه و تحقیقات میدانی بسیار گسترده جمع‌آوری شده، به‌صورت تجربی و علمی در مزارع به‌کار گرفته ‌شده‌اند. نکتۀ طلایی درکشت نشاء تغذیه و ضدعفونی مجدد آن پیش از کاشت است. شناخت بستر کشت، خواه زمین کشاورزی و یا گلخانه، بسیار مهم می‌باشد. برنامه‌ریزی در انتخاب نوع سم در اصلاح بستر و سلامت نشاء پس از کاشت نقش مهمی دارد.

این مقاله برای شما مفید بود؟

با کلیک بر روی ستاره به این مقاله امتیاز دهید! (بالاترین امتیاز ستاره سمت چپ)

میانگین امتیاز 4.2 / 5. مشارکت کننده ها: 11

اولین نفری باشید که به این مقاله امتیاز میدهد!

اگر این مقاله را دوست داشتید و مفید بود ...

این مقاله رو در شبکه های اجتماعی به اشتراک بذار!

از این که این مقاله برایتان مفید نبود متاسفیم!

چگونه این مقاله رو بهبود بدیم؟

به ما بگو چطور بهتر شیم؟

author-avatar

درباره مهندس محسن اسدالهی

کارشناس زراعت و اصلاح نباتات، متخصص حفظ و نگهداری فضای سبز، مدیریت باغ و گیاهان جدید کشاورزی، کارآفرین محصولات جدید کشاورزی در سال ۱۳۹۷ از دید شبکه یک سیما

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *