عمومی, گیاه پزشکی

معرفی انواع سموم حشره‌کش در کشاورزی

معرفی سموم حشره‌کش در کشاورزی

سموم حشره‌کش

سموم حشره‌کش با خود باورهای درست و غلط زیادی را به همراه آورده‌­اند. ممکن است شما نیز شنیده باشید که سموم حشره‌کش مضرند و بهتر است از آن­‌ها استفاده نشود. اما بهتر است بدانید که در سال­‌های اخیر فناوری تولید این سموم پیشرفت شایانی کرده است و انواعی از سموم حشره‌کش با فرمول شیمیایی جدید به بازار آمده­‌اند که تنها روی آفات گیاهی اثر دارند و درصورت استفاده از دوز مناسب و حداقلی، کمترین اثر را روی سلامت جمعیت انسانی دارند. از طرفی اثرات مفید و اهمیت سموم حشره‌کش آن‌قدر زیاد است که امروزه کشاورزی بدون استفاده از این سموم معنایی ندارد.

با افزایش جمعیت و افزایش نیاز انسان به محصولات کشاورزی، این صنعت نیز راهی به­‌جز پیشرفت و بهینه‌سازی در پیش روی خود ندید. یکی از مهم‌­ترین راه‌­ها برای بهینه‌­سازی و افزایش کیفیت محصولات کشاورزی در سراسر جهان دفع آفات کشاورزی است.

این آفات به‌­ظاهر کوچک پتانسیل بالایی جهت ضربه‌زدن به کشاورزی دارند. به­‌طوری­که حدود یک­‌سوم محصولات کشاورزی جهان در مراحل برداشت یا قبل از آن توسط آفات از بین می‌­روند و این، خسارت بسیار بالایی برای صنعت کشاورزی کشورها محسوب می‌­شود. این جمله به ­تنهایی نقش بارز سموم کشاورزی را نشان می­‌دهد. به دلیل جایگاه ویژۀ سموم حشره‌کش در کشاورزی، در ادامۀ این مقاله چند نمونه از سموم مجاز را به شما معرفی خواهیم کرد.

حشرات درحال آسیب زدن به برگ گیاه

آبامکتین

آبامکتین یکی از سموم حشره‌کش با اثر بر روی حشرات و کنه است که در گروه آورمکتین جای دارد. آورمکتین از راه گوارشی وارد شده و موجب ازبین‌رفتن حشرات می‌­شود.

این سم در بدن جاندار موجب افزایش ماده­ای به نام GABA یا گاما آمینو بوتیریک اسید می­‌شود. این ماده با اختلال در سیستم عصبی جاندار همراه بوده و به مرگ آن می‌­انجامد.

سم آبامکتین بر روی محصولاتی مانند مرکبات، سبزیجات و صیفی­جات اثر گذاشته و آفت­‌هایی مانند کنۀ زنگار یا کنۀ نقره‌­ای و مگس مینوز را از بین می­‌برد.

جهت جلوگیری از مقاومت نسبت به این سم، می‌­توان حداکثر سه نوبت سم­پاشی در یک‌فصل انجام داد و در صورت نیاز به سم­پاشی بیشتر، باید از سایر سموم حشره‌کش مجاز از سایر گروه‌های سم کشاورزی استفاده کرد.

ایمیداکلوپرید

سم ایمیداکلوپرید به دو صورت مایع و پودری در بازار موجود بوده و از سموم حشره‌کش دستۀ نئونیکوتینوئید محسوب می‌شود. این سم سیستمیک بوده و جذب پوستی و جذب گوارشی دارد. سم پس از ورود به بدن جاندار، روی گیرنده­‌های نیکوتینیک استیل کولین سیستم عصبی مرکزی اثر گذاشته و موجب ازبین‌رفتن آفت موردنظر می‌شود.

نوع مایع سم ایمیداکلوپرید روی آفات مکنده مانند شته، تریپس، زنجرک، مگس سفید، پروانه­‌ها و مگس­‌های مینوز و سوسک‌­های ریز مانند کک‌­ها اثرگذار است.

از نوع مایع این سم برای محصولاتی مانند پسته، توتون، پنبه، هلو و مرکبات استفاده می­‌شود. نوع پودری سم، اثر ماندگارتری در خاک داشته و ازاین‌رو برای کنترل آفات موجود در خاک مانند کرم­‌های مفتولی به کار می‌­رود. همچنین برای ضدعفونی بذرهای مختلف قبل از کشت نیز می­‌توان از این سم بهره برد. ایمیداکلوپرید پودری برای محصولاتی مانند پنبه، چغندرقند، کلزا و سیب­‌زمینی کاربرد دارد.

پروفنوفوس

سم پروفنوفوس از سموم حشره‌کش و کنه‌­کش است که در گروه فسفره آلی جای داشته و جذب گوارشی و تماسی دارد. این سم پس از ورود به بدن جاندار، آنزیم کولین استراز را در سیستم عصبی مهار کرده و موجب ازبین‌رفتن آفت موردنظر می‌­شود.

سم پروفنوفوس به‌­عنوان سم لاروکش نیز در جهان شناخته شده و همچنین اثری مناسب روی آفات مکنده دارد. این سم اثری سریع، طولانی، قوی و گسترده دارد.

سم پروفنوفوس در ایران برای کنترل کرم قوزۀ پنبه کاربرد داشته و اثر مناسبی روی لاروهای کوچک­تر از یک سانتی‌­متر دارد. همچنین به علت حرکت از سطح برگ به پشت آن، می‌تواند آفات موجود در سطح زیرین برگ را نیز از بین ببرد.

دلتامترین

دلتامترین در دستۀ سموم حشره‌کش پیرتروئیدی جای داشته و جذب پوستی و گوارشی خوبی دارد. این سم موجب می­‌شود کانال­‌های سدیمی در سیستم عصبی مرکزی باز بمانند و از این راه موجب مرگ آفات موردنظر می­‌شود

سم دلتامترین بیشتر روی حشرات برگ‌­خوار، سن‌­ها و برخی آفات مکنده اثر دارد. این سم به‌­صورت امولسیون‌شونده در بازار موجود بوده و در ایران برای کنترل آفاتی مثل مینوز برگ سیب، برگ‌خوار مصری گیاه چغندرقند و پنبه و سن گندم به کار می­‌رود.

سم دلتامترین علی­رغم اثر مناسب روی آفات، حدود پنج‌روز روی گیاه باقی‌مانده و به همین دلیل سمیت آن برای انسان بسیار پایین است.

دیازینون

دیازینون در دستۀ سموم حشره‌کش ارگانوفسفره قرار دارد. این سم جذب پوستی، گوارشی و تنفسی داشته و روی طیف وسیعی از آفات مؤثر است. از این سم می­‌توان جهت کنترل آفت در گیاهان مختلف استفاده کرد.

از این آفات می‌­توان به کرم سیب و به، لیسۀ درختان میوه، شته و پسیل گلابی، شپشک در مرکبات و پسته، کرم برگ­خوار، کرم ساقه‌­خوار برنج، بید چغندرقند، شپشک و زنجرک خرما، کرم سفید ریشه در درختان جنگلی، کرم اگروتیس یا طوقه­‌بر لوبیا و تریپس انگور اشاره کرد.

خسارت حشرات روی محصولات کشاورزی

دیفلوبنزورون

سم دیفلوبنزورون در دستۀ بنزوئیل اوره جای دارد. این سم از دوراه تماسی و گوارشی وارد بدن حشرات و آفات گیاهی شده و در ساخت کیتین اختلال ایجاد می­‌کند. به همین دلیل حشره نمی­‌تواند جلد سخت خود را بسازد و این امر موجب ازبین‌رفتن آن می­‌شود.

این حشره‌کش در کاشت میوه، کنترل آفات جنگل­‌ها و درختچه­‌های زینتی و ازبین‌بردن آفات نباتات زراعی کاربرد دارد.

در ایران نیز از این سم برای کشتن آفاتی مانند مینوز لکه‌­گرد سیب، مینوز برگ مرکبات، پروانۀ دم‌­طلایی، ابریشم­‌باف ناجور، برگ­خوار نارون، جوانه‌خوار کاج، دم­‌چنگالی صنوبر و در درختان جنگلی و زینتی استفاده می­‌شود.

دیمیتوات

این سم از دستۀ سموم حشره‌کش سیستمیک فسفره بوده و جذب تماسی و گوارشی روی آفات و کنه­‌ها دارد. سم دیمیتوات با مهار آنزیم کولین استراز، موجب اختلال سیستم عصبی شده و آفات مکنده مانند شته و تریپس را از بین می‌­برد.

از موارد مصرف این سم می‌­توان به شتۀ غلات، آفات مکنده، سن سبز پنبه و سویا، زنجرک و شته در چغندرقند، نماتد ساقۀ یونجه و شپشک درختان میوۀ سردسیری اشاره کرد. دیمیتوات همچنین روی تریپس­‌ها، سفیدبالک­‌ها و شته‌­های سویا و سایر حبوبات نیز مؤثر است.

سایپرمترین

سم سایپرمترین حشره‌کشی غیرسیستمیک با اثر تماسی و گوارشی بوده و در دستۀ پایرتروئید جای دارد. این دسته از سموم حشره‌کش چند اثر متفاوت روی گیاهان و آفات دارند.

یکی از اثرات این سم، باز نگه‌داشتن کانال سدیمی و در نتیجه اختلال در سیستم عصبی حشرات و آفات است. اثر دیگر آن از نوع ضدتغذیه‌­ای و طولانی اثر بوده و همچنین می­‌تواند مقداری اثر دورکنندگی داشته باشد.

سم سایپرمترین می‌تواند موجب ازبین‌رفتن حشراتی مانند لارو پروانه­‌ها و حشرات خانگی و انباری شود. همچنین امولسیون این سم می‌­تواند موجوداتی مانند حشرات جوندۀ سیب و پنبه و آفات خانگی را نیز از بین ببرد.

فن پروپاترین

این سم در دستۀ پایرتروئید جای داشته و جذب گوارشی و تماسی روی آفات و همچنین اثر دورکنندگی دارد. سم فن پروپاترین موجب بازماندن کانال­‌های سدیمی در سلول‌­های عصبی حشرات و کنه­‌ها شده و موجب ازبین‌رفتن آن­‌ها می‌­شود.

این سم می­‌تواند روی آفاتی مانند لارو پروانه، مینوزها، برگ­خواران و کنه‌های درختان سردسیری مؤثر باشد. در ایران نیز برای ازبین‌بردن کنۀ تارتن سیب از این سم استفاده می‌­شود.

فن والریت

این سم نیز مانند دستۀ قبلی از سموم حشره‌کش پایرتروئیدی محسوب می­‌شود و اثری غیرسیستمیک، تماسی و گوارشی دارد. مکانیسم عمل این سم نیز اختلال در کانال­‌های سدیمی در دستگاه عصبی جاندار است.

از سم فن والریت می‌­توان برای کنترل پرودنیای چغندرقند یا همان برگ­‌خوار مصری و مینوز لکه‌­گرد سیب و میوه استفاده کرد. این سم به‌­صورت امولسیون در بازار موجود است.

فنیتروتیون

این سم غیرسیستمیک بوده و اثری تماسی و گوارشی روی آفات دارد. سم فنیتروتیون از دسته سموم حشره­‌کش ارگانوفسفره بوده و با مهار آنزیم کولین استراز موجب اختلال در سیستم عصبی حشرات و مرگ آن­‌ها می­‌شود.

این سم یکی از کم‌­خطرترین سموم برای انسان بوده و کم‌ترین میزان مسمومیت حاد را ایجاد می­‌کند.

در ایران از سم فنیتروتیون می‌­توان برای ازبین‌بردن سن­‌ها و شته­‌های غلات در گندم و جو، انواع ملخ در غلات، سبزی‌جات و نیشکر، سن­‌های ناقل نماتوسپورا، سن قرمز و سوسک سرشاخه­‌خوار در پسته استفاده کرد. همچنین این سم روی کرم ساقه­‌خوار برنج و ملخ آسیایی نیشکر مؤثر بوده و در این زمینه کاربرد مناسبی دارد.

کلرپریفوس

این سم حشره‌کش و کنه­‌کش اثری تماسی و گوارشی روی آفات و حشرات داشته و از گروه فسفره آلی محسوب می‌شود. فرایند اثر این سم از طریق مهار آنزیم کولین استراز است.

سم کلرپریفوس یک سم پرکاربرد و پرمصرف در سراسر دنیا محسوب می‌­شود و در ایران نیز برای کنترل شپشک در مرکبات، مینوز برگ سویا، نخود و حبوبات، کرم طوقه­‌بر یا آگروتیس در چغندرقند و پنبه و همچنین مصارف خانگی استفاده می‌­شود.

مالاتیون

سم مالاتیون مدت زیادیست که در کشاورزی کاربرد داشته و روی دسته­‌های مختلفی از آفات اثرگذار است. این سم غیرسیستمیک بوده و جذب تماسی، گوارشی و تدخینی دارد و از گروه ارگانوفسفره محسوب می‌گردد.

سم مالاتیون آنزیم کولین استراز را مهار کرده و از این راه موجب اختلال در سیستم عصبی جاندار و مرگ او می­‌شود.

این سم، کم‌­خطرترین حشره‌کش ارگانوفسفره محسوب شده و به همین دلیل در ایران نیز کاربرد گسترده‌­ای روی آفات دارد.

از آفاتی که توسط این سم از بین می‌­روند می­‌توان به ملخ­‌ها و شته‌های غلات، لیسه، شته و مگس درختان میوه مانند گیلاس، تریپس حبوبات، مگس جالیز، سفیدبالک، مگس خربزه، تریپس، شته و ملخ سبزی و جالیز، سرخرطومی برگ یونجه، شته­‌ها، سپردارها و شپشک‌­های مرکبات، زنجرک و شپشک خرما، کرم میوۀ خرما، پسیل زیتون و شپشک­‌های چای اشاره کرد.

موسپیلان

مادۀ مؤثر این سم استامیپراید بوده و به گروه نئونیکوتینوئید تعلق دارد. سم موسپیلان اثری سیستمیک و جذب تماسی و گوارشی داشته و برای کنترل آفات مکنده و لاروها کاربرد دارد.

این سم موجب اختلال در گیرنده­‌های نیکوتینیک استیل کولین در سیستم عصبی شده و از این راه موجب مرگ آفات و حشرات می‌شود.

سم موسپیلان برای کنترل آفاتی مانند کرم درختان سیب، به و آلو، مینوز سیب و پسیل پسته کاربرد دارد.

هگزافلومورون

این سم از دستۀ بنزوئیل اوره و به‌­صورت امولسیون در بازار موجود است. سم هگزافلومورون خاصیت سیستمیک و جذب گوارشی دارد و ازاین‌رو می­‌تواند روی آفات گیاهی مانند مینوزها و پسیل‌­ها اثرگذار باشد.

این سم موجب جلوگیری از ساخت مادۀ کیتین در حشرات شده و به‌این‌ترتیب موجب ازبین‌رفتن آن‌­ها می‌شود. به دلیل اینکه سم هگزافلومورون روی پوست­اندازی حشرات اثر می­‌گذارد باید در اوایل فصل بهار استفاده شود.

نکتۀ مهم دررابطه‌با سم هگزافلومورون این است که سم روی تخم و لارو حشرات مؤثر است و روی حشرات بالغ اثری ندارد.

از سم هگزوفلومورون می‌­توان برای کشتن پروانۀ مینوز مرکبات، پسیل پسته و پروانۀ چوب‌­خوار پسته استفاده کرد.

حشرات روی گل و گیاهان زینتی

نکات مرتبط با سموم حشره‌کش

در مطالب قبلی چند نمونه از سموم حشره‌کش رایج در ایران را به شما عزیزان معرفی کردیم. اما بهتر است بدانید که استفاده از این سموم با محدودیت‌­ها و نکاتی همراه است که در اینجا به چند مورد از آن‌­ها می‌پردازیم.

  • استفاده از سموم کشاورزی بهتر است تحت‌نظر یک کارشناس گیاه‌­پزشکی باشد تا مناسب‌­ترین نوع سم را برای محصولات کشاورزی و گیاهان شما پیشنهاد کند. برای دریافت مشاوره گیاه پزشکی با ما تماس بگیرید.
  • نحوۀ مصرف سموم حشره‌کش با یکدیگر متفاوت است. برخی از آن‌ها از ابتدا آماده به مصرف بوده و برخی از آن­‌ها ممکن است نیاز به آماده­‌سازی داشته باشند. به همین دلیل بهتر است حتماً بروشور یا برچسب روی جعبۀ سموم حشره‌کش را مطالعه کنید تا از نحوۀ مصرف سموم حشره­‌کش و آفت‌کش اطلاع یابید.
  • مسمومیت با سموم حشره‌کش یک موضوع خطرناک بوده و نیاز به بررسی توسط پزشک و اقدامات درمانی دارد. به همین دلیل اگر هرگونه علائمی ناشی از مسمومیت با این سموم داشتید یا علائم مشکوکی در خود دیدید حتماً موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
  • این سموم ممکن است با یکدیگر یا با برخی مواد شیمیایی دیگر تداخل داشته و موجب تولید مواد یا گازهای سمی شوند به همین دلیل هنگام استفاده از آن­‌ها با هر مادۀ شیمیایی دیگر، حتماً احتیاطات لازم را به عمل آورید.

مقالات مرتبط

این مقاله برای شما مفید بود؟

با کلیک بر روی ستاره به این مقاله امتیاز دهید! (بالاترین امتیاز ستاره سمت چپ)

میانگین امتیاز ۴.۱ / ۵. مشارکت‌کننده‌ها: ۷

اولین نفری باشید که به این مقاله امتیاز می‌دهد!

اگر این مقاله را دوست داشتید و مفید بود ...

این مقاله رو در شبکه های اجتماعی به اشتراک بذار!

از این که این مقاله برایتان مفید نبود متاسفیم!

چگونه این مقاله رو بهبود بدیم؟

به ما بگو چطور بهتر شیم؟

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *