زراعت, گلخانه, گیاه پزشکی

بیماری‌های قارچی توت فرنگی و روش­‌های تشخیص آن‌ها [بخش 4]

توت فرنگی کپک زده

مقدمه

توت فرنگی امروزی با اهلی‌کردن توت‌فرنگی‌های وحشی برای تولید محصول به‌دست‌آمده‌است. در طول قرن‌ها، کشاورزان گونه‌های مختلفی از جنس Fragaria را برای تولید توت‌فرنگی پرورش داده‌اند. جنس Fragaria متعلق به خانوادۀ Rosaceae است و بیش از 28 گونه دارد که هریک از این گونه‌ها خود چندین زیرگونه را شامل‌می‌شود.

بیش از 300 سال پیش، گونه‌هایی مانند Fragaria chiloensis، Fragaria virginiana، Fragaria vesca و Fragaria moschata در سراسر جهان برای تولید توت‌فرنگی کشت می­شدند. به تدریج این گونه‌ها اهلی‌شده، با مناطق مختلف آب‌وهوایی سازگار شدند. همچنین در مناطق مختلف آب‌وهوایی در برابر آفات موجود هر منطقه مقاومت‌هایی در آن‌ها ایجادگردید و میوه‌ها ویژگی‌های خاص خود را کسب نمودند. درنتیجۀ این فرآیندها گونه‌ها و زیرگونه‌های جدیدی ایجادشده‌اند.

گونۀ توت‌فرنگی مدرن امروزی (Fragaria × ananassa) بارزترین نتیجۀ این فرایندها است. این گونه در اواسط قرن 18 میلادی در فرانسه به وجود آمد و میوه‌هایی قرمزرنگ با اندازۀ بزرگ‌تر و عطر و طعم بیشتر و بهتر دارد. به‌دلیل انعطاف‌پذیری زیاد فنوتیپی گیاهان این گونه (Fragaria × ananassa) توانایی آن‌ها برای سازگاری با شرایط محیطی در مناطق مختلف کاشت بالاست.

این گونۀ جدید به دلیل ویژگی‌های ذکرشده، پس از معرفی به سایر نقاط اروپا و آمریکا جایگزین گونه‌های قدیمی شد و برای چندین دهه مهم‌ترین گونۀ تجاری بود. امروزه، این گونه به‌طور عمده در سراسر جهان کشت می­شود.

کشت این گیاه در قاره‌های مختلف و در بیش از 50 کشور جهان باعث شده اعمال فشارهای محیطی در هر منطقه منجر به تولید ارقام جدید شود. از جمله عوامل محیطی مؤثر بر خصوصیات گیاهان و ظهور ارقام مختلف می­‌توان به نور، دما، رطوبت، ترکیب بستر، سهولت به‌دست‌آوردن مواد غذایی و وجود عوامل بیماری‌زا اشاره‌کرد.

تعیین تعداد دقیق ارقام موجود در جهان دشوار است اما تنها درحدود 10 نوع از آن‌ها واریته‌های رایج­‌تر بوده، سهم بیشتری از تولید توت‌فرنگی جهان را به خود اختصاص داده‌اند.

بخش‌های قبلی مقاله

در بخش‌­های پیشین این مقاله در مورد گیاه‌‌شناسی توت‌فرنگی، انواع توت‌فرنگی و زمان کشت آن‌ها، روش­‌های مدرن تولید، میزان تولید در ایران و جهان، زمان برداشت و دورۀ باردهی، مقاومت در برابر بیماری‌ها، برنامه‌های به‌نژادی، ساختار مورفولوژیک گیاه، تأثیر شرایط محیطی بر القای گل‌دهی در گیاه، چرخۀ رشد و انعطاف‌پذیری گیاهان در فصل برداشت، دوره‌­های نوری و دمایی (ترمو فوتوپریود)، محل پرورش نشا و کاشت توت‌فرنگی، سرمادهی، ارزیابی کیفیت گیاه، دست‌کاری گیاهان در مزرعه، تکنیک‌های تشریح ساختمان مورفولوژیک گیاه، سیستم‌های تولید نشای توت‌فرنگی، تولید تجاری نشا، انواع گیاهان و چرخه‌ها، نشای ریشه‌لخت، نشای گلدانی، چرخه‌های پرورش و سیستم‌های صدور گواهی‌نامه مطالبی بیان شده‌است. در این بخش پیرامون اهمیت اقتصادی تولید توت‌فرنگی در جهان، قارچ‌های اصلی پاتوژن توت‌فرنگی، بیماری‌های قارچی توت‌فرنگی و روش­‌های تشخیص آن‌ها مطالبی ارائه‌گردیده‌است.

اهمیت اقتصادی تولید توت‌فرنگی در جهان

بر اساس آمار سازمان غذا و کشاورزی (FAO) که به‌طور دائم و به‌صورت تخمینی میزان تولید محصولات زراعی در جهان را منتشرمی­کند، در سال 2014 تولید سالانۀ توت فرنگی بیش از 7،700،000 تن بوده‌است. این داده‌ها نشان‌دهندۀ افزایش تقریبی 120.000 تنی تولید توت فرنگی در مقایسه با سال 2010 در سطح جهان است.

Fragaria × ananassa در بیش از 70 کشور جهان کشت می‌شود. آسیا و آمریكا بزرگ‌ترین تولیدكنندگان توت فرنگی هستند و به ترتیب 49.7 و 25.2 درصد از سهم تولید جهانی توت فرنگی را به خود اختصاص می‌دهند. اتحادیۀ اروپا با سهم 19.2 درصد از تولید توت فرنگی در جهان در جایگاه سوم تولید قراردارد.

بین سال‌های 2010 و 2014، چین تولید توت فرنگی خود را افزایش داده، در حال حاضر با میانگین 2،600،000 تن در سال، بالاترین تولید را در سطح جهان دارد و حتی بالاتر از ایالات متحدۀآمریکا که به‌طور سنتی مهم‌ترین تولیدکنندۀ توت فرنگی بوده‌است، قرارگرفته‌است. تولید توت فرنگی در ایالات متحدۀآمریکا به‌طور عمده در سه ایالت کالیفرنیا، فلوریدا و اورگان متمرکز شده‌است.

در اتحادیۀ اروپا، اسپانیا مهم‌ترین کشور تولیدکنندۀ توت فرنگی است و میانگین تولید آن بین سال‌های 2010 تا 2014 در حدود 285000 تن بوده‌است. تولیدات اسپانیا بیشتر در استان‌های هوئلوا (Huelva) و کادیز (Cádiz) در جنوب‌غربی این کشور متمرکز شده‌است و مساحت زیر کشت حدود 7000 هکتار بوده‌است.

بروز پاتوژن در تولید توت فرنگی

گیاه توت فرنگی، مانند دیگر محصولاتی که به‌صورت تجاری تولید‌می‌شوند، ممکن است بر اثر یکی از عوامل محیطی، ژنتیکی و بیولوژیکی و یا اثر متقابل این عوامل آسیب ببیند. این مشکلات بهداشتی می‌­تواند منجر به خسارات اقتصادی قابل‌توجهی به تولیدکنندگان و کشورهای تولیدکننده شود. با ایجاد امکانات مناسب کشاورزی می‌توان عوامل محیطی آسیب‌رسان را به حداقل رساند. تولید توت فرنگی تحت تأثیر هجوم بندپایان، نماتدها، قارچ­‌ها، باکتری‌­ها و ویروس‌­ها نیز قراردارد و این عوامل می‌توانند خسارات مالی قابل‌ملاحظه‌ای (صدها میلیون یورو در سال) به کشاورزان تحمیل‌کنند.

مقاله پیشنهادی:  پرورش توت‌فرنگی: ساختار توت‌فرنگی در سیستم‌های مختلف کشت [بخش دوم]

امروزه، سازمان­‌های متعددی برای جلوگیری از شیوع پاتوژن­‌ها در تجارت بین‌المللی فعالیت می­‌کنند. دو سازمان اصلی و بزرگ فعال در این زمینه سازمان جهانی FAO و سازمان حفاظت از گیاهان اروپا و مدیترانه (EPPO) است. EPPO یک سازمان بین‌المللی است و 50 کشور عضو دارد. این کشورها در زمینۀ حمایت از گیاهان در اروپا و منطقۀ مدیترانه با یکدیگر همکاری می­نمایند. هدف این سازمان حمایت از کشورهای عضو برای جلوگیری از ورود یا گسترش آفات خطرناک است. این سازمان با شناسایی آفات، برخی راهکارها را پیشنهادمی‌کند و استانداردهای متعددی را در پایگاه داده‌های تحلیل خطر آفات ارائه نموده، در دسترس قرار می‌دهد. این سازمان از دهۀ 1970 به‌طور دوره‌ای لیست‌هایی را منتشرمی‌کند که عبارت‌اند از:

  • لیست آفات توصیه‌شده برای قرنطینه (لیست A1 و A2)
  • لیست اقدامات
  • لیست هشدارها
  • لیست گیاهان بیگانۀ مهاجم

با توجه به لیست‌ها و گزارش‌های منتشرشده توسط این سازمان کشورهای عضو اقدامات مختلفی انجام‌داده، برنامه‌هایی برای محافظت از گیاهان اتخاذمی‌کنند.

بیش از 50 گونۀ مختلف قارچ (فیتوپاتوژن) ارقام Fragaria × ananassa را آلوده‌می‌کنند که از نظر تجاری از اهمیت متفاوتی برخوردارند. در جدول بعدی به برخی از آن‌ها پرداخته‌شده‌است.

در سال‌های اخیر چندین جنس از پاتوژن‌های قارچی توت فرنگی مانند Colletotrichum acutatum، Botrytis cinerea و Phytophthora در لیست A2 (لیست A2 شامل آفاتی است که به‌صورت محلی در منطقه EPPO وجود دارند و گسترش زیادی ندارند) آفات قرنطینه‌ای سازمان EPPO گنجانده‌شده‌اند اما در آخرین لیست عمومی A2 که در سپتامبر 2015 منتشرشده‌است فقط Phytophthora fragariae (مخصوص توت فرنگی)، Verticillium dahliae، Verticillium albo-atrum و Fusarium oxysporum گنجانده‌شده‌بودند. متأسفانه این خبر خوبی نیست زیرا نشان می‌دهد Colletotrichum acutatum و Botrytis cinerea در سراسر اروپا گسترش یافته‌اند. بنابراین، انجام مطالعات در مورد این قارچ‌ها و همچنین تلاش برای جلوگیری از شیوع گونه‌های Phytophthora در مناطق مختلف اروپا از اهمیت بیشتری برخوردار است.

قارچ‌های اصلی پاتوژن توت فرنگی

توت فرنگی تحت تأثیر عوامل بیماری­‌زای زیادی مانند قارچ‌ها، باکتری‌ها، ویروس‌ها، نماتدها و بندپایان قرارمی­‌گیرد. این عوامل بیماری‌زا می­‌توانند به برگ‌ها، ریشه‌ها، گل‌آذین و میوه‌ها آسیب برسانند. حساسیت گیاه میزبان، پاتوژن خاص و شرایط مناسب محیطی (دما و رطوبت) سه عامل اصلی لازم برای بروز و توسعۀ بیماری در گیاه هستند. ارقام مختلف توت فرنگی نسبت به پاتوژن‌های مختلف و نژادهای متفاوت آن‌ها حساسیت یکسانی ندارند. ازآنجاکه این نژادها به‌طور مساوی در سراسر جهان توزیع نمی‌شوند و اغلب فقط در مناطق خاص وجود دارند، خسارات اقتصادی ناشی از آن‌ها بر روی محصولات توت فرنگی در هر منطقه متفاوت است.

انجمن فیتوپاتولوژیک آمریکا (APS) به مطالعه و کنترل بیماری‌های گیاهی اختصاص دارد و در طی 100 سال گذشته موجب پیشرفت‌های چشم‌گیری در آسیب‌شناسی گیاهان، قارچ‌شناسی، ویروس‌شناسی، باکتری‌شناسی، نماتولوژی و رشته‌های مرتبط گردیده‌است. این انجمن وظیفۀ انتشار فهرستی از متداول‌ترین انواع خسارت‌ها که بیش از 100 محصول از جمله توت فرنگی از آن تأثیر می‌پذیرند را برعهده داشته‌است. این لیست شامل بیش از 67 گونۀ بیماری‌زای قارچی است که در جدول زیر آورده‌شده‌اند.

برخی پاتوژن‌های قارچی توت فرنگی

جنسارقامبیماری‌های توت فرنگی
آلترناریا (Alternaria)Alternata tenuissimaلکۀ سیاه برگ پوسیدگی میوه
Armillariamelleaپوسیدگی تاج و پوسیدگی ریشه
آسپرژیلوس (Aspergillus)nigerپوسیدگی میوه
بوتریتیس (Botrytis)cinereaپوسیدگی میوه، کپک خاکستری
کلادوسپوریم (Cladosporium)spp.پوسیدگی میوه
CercosporaFragariae vexansلکۀ برگ سرکوسپورا لکۀ برگ سرکوسپورا
ColletotrichumAcutatum Gloeosporioides fragariaeآنتراکنوز روی برگ و میوه، پوسیدگی تاج و لکه‌های سیاه
ConiothyriumFragariae Fuckelliپوسیدگی سیاه ریشه
Cylindrocarpondestructansپوسیدگی ریشه
Diplocarponearlianumسوختگی برگ (پژمردگی برگ)
فوزاریوم (Fusarium)Oxysporum sambucinumپژمردگی فوزاریومی لکۀ میوه
Gnomoniacomariلکه‌های برگ، پوسیدگی انتهای ساقه
Hainesialythriپوسیدگی سیاه ریشه، لکۀ برگ Hainesia
Idriellalunataپوسیدگی ریشۀ Idriella
Macrophominaphaseolinaسوختگی برگ پوسیدگی ریشه
MucorHiemalis Mucedo Piriformisپوسیدگی میوه
MycosphaerellaFragariae LouisianaePurple leaf spot; black seed disease آلودگی قارچی که منجر به ایجاد نقاط بنفش بر روی برگ می­‌شود
Olpidiumbrassicaeعفونت ریشه
Pestalotialongisetulaپوسیدگی میوه
پنیسیلیوم (Penicillium)Cyclopium Expansum Frequentans Purpurogenumپوسیدگی میوه پوسیدگی میوه پوسیدگی میوه پوسیدگی میوه، لکۀ میوه
پرونوسپورا (Peronospora)potentillaeکپک پرزدار ناشی از انواع مختلف میکروب‌های اوومیسیت که انگل‌های اجباری هستند، لکۀ میوه
فیتوفتورا (Phytophthora)Bisheria Cactorum Citricola Citrophthora Cyptogera Fragariae Megasperma Nicotianae  پوسیدگی ریشه پوسیدگی چرمی میوه، پوسیدگی تاج و ریشۀ فیتوفتورایی پوسیدگی تاج و ریشۀ فیتوفتورایی پوسیدگی تاج و ریشۀ فیتوفتورایی پوسیدگی ریشه ظاهر قرمز و پوسیدگی ریشه پوسیدگی تاج پوسیدگی چرمی میوه، پوسیدگی تاج و ریشۀ فیتوفتورایی
PhomaLycopersici Terrestrisپوسیدگی برگ و ساقه پوسیدگی قارچی ریشه
PhomopsisObscuransتورم برگ
PichiaMembranefaciens Subpelliculosaپوسیدگی پس از برداشت
Pythiumultimumپوسیدگی سیاه ریشه
RhizoctoniaFragariae Solaniپوسیدگی سیاه ریشه پوسیدگی قهوه‌ای سخت، سوختگی قارچی برگ
RhizopusStolonifera Sexualisپوسیدگی Rhizopus
RoselliniaNecatrixپوسیدگی تاج و پوسیدگی سفید ریشه
SaccharomycesCerevisiae Kluyveriپوسیدگی پس از برداشت
Schizoparmestramineaلکۀ میوه
Sclerotiniaقارچ Sclerotiniaپوسیدگی تاج و میوۀ اسکلترونیا
پوسیدگی تاج و میوۀ اسکلترونیاRolfsii Fragariaeپوسیدگی اسکلروتیوم، بادزدگی، لکۀ میوه پوسیدگی و لکۀ برگ
SeptoriaAciculosa Fragariaecolaنقطه‌های برگی سپتوریا
SphaeropsisMalorumلکۀ میوه
Sphaerothecamacularisکپک پودری
Stagonosporafragariaeپوسیدگی سخت Stagonospora  
Verticillium  albo-atrum dahliaپژمردگی ورتیسیلیومی
ZygosaccharomycesBailli Florentinusپوسیدگی پس از برداشت

همان‌طور که در جدول بالا ملاحظه‌شد، برخی از قارچ‌ها قادرند به چندین قسمت در گیاه توت فرنگی (برگ، ریشه، تاج یا میوه) آسیب برسانند درحالی‌که گونه‌های دیگر فقط بر روی بخش خاصی از گیاه تأثیرمی‌گذارند. به‌عنوان مثال  Colletotrichum acutatum باعث ایجاد آنتراکنوز در برگ‌ها و میوه‌ها، پوسیدگی تاج و لکه‌های سیاه می‌شود درحالی‌که B. cinerea تنها به میوه آسیب می‌رساند.

مقاله پیشنهادی:  خواب بذر و انواع آن چیست؟ + روش های شکشتن خواب بذر

پاتوژن‌های برگ باعث ایجاد صدمات مختلفی می‌شوند. اسپورها توسط باد و باران و یا آب آبیاری پخش می‌شوند و نقاط جدید را آلوده‌می‌کنند.

میوۀ توت فرنگی تحت تأثیر تعداد زیادی از قارچ‌ها مانند B. cinerea، Phytophthora cactorum و Colletotrichum قرارمی­گیرد. این پاتوژن‌­ها بیشترین نقش را در بیماری میوۀ توت فرنگی در سراسر جهان دارند و باعث بیشترین تلفات در محصول نهایی توت فرنگی می­‌شوند. همچنین بیشترین میزان مصرف قارچ‌کش­‌ها برای محافظت از میوۀ توت فرنگی مربوط به این عوامل است.

مهم­ترین پاتوژن‌های قارچی

Botrytis cinerea

B. cinerea یک پاتوژن قارچی است که باعث ایجاد کپک خاکستری در بیش از 200 گونه محصول زراعی در سراسر جهان می‌­شود و میزبان اختصاصی ندارد. این پاتوژن عامل بیماری موسوم به پوسیدگی میوۀ Botrytis در توت‌فرنگی است که باعث ایجاد خسارت­‌های شدیدی در مزرعه (ازبین‌رفتن 80 تا 90 درصد گل و میوۀ توت‌فرنگی) در دوره­‌هایی که هوا بارانی و ابری است، می‌شود. قبل یا هنگام برداشت و ذخیره‌سازی گیاه این قارچ به اندام‌های مختلفی مانند شاخه، برگ، گل و میوه حمله‌می‌کند و شدیداً به بافت بالغ و پیر آسیب می‌­رساند. این قارچ معمولاً در مرحلۀ گل‌دهی به این بافت‌ها دسترسی پیدامی‌کند. درواقع گل‌ها معمولاً در هنگام شکوفه‌دهی آلوده‌می‌شوند سپس عامل بیماری‌زا در مراحل اولیۀ رشد وارد میوه‌های جوان می‌شود.

به‌طور کلی، میوۀ توت‌فرنگی اگر با زمین یا توت‌فرنگی‌های آلوده و یا برگ­‌های مرده در شاخه و برگ­‌های انبوه برخورد داشته‌باشد، معمولاً تحت تأثیر این عامل بیماری­زا قرارمی‌گیرد.

توت فرنگی کفک زده

تأخیر در بروز علائم بیماری پس از آلودگی گیاه توسط این عامل بیماری­زا کنترل کپک خاکستری را بسیار مشکل می‌نماید. بنابراین، متداول‌ترین روش مورد استفاده برای کنترل بیماری و جلوگیری از شیوع آن استفادۀ منظم از قارچ‌کش‌ها در تمام طول دورۀ گل‌دهی است. همچنین می­‌توان از ارقام مقاوم در برابر کپک خاکستری برای کاهش خسارات استفاده نمود. البته مقاومت ژنتیکی توت‌فرنگی در برابر این بیماری به‌نظر چندوجهی است و تاکنون در پرورش و انتخاب ارقام مقاوم در برابر این بیماری موفقیت کمی حاصل‌شده‌است. مشکل اساسی در مبارزه با این بیماری نبود مقاومت ژنتیکی طبیعی در برابر کپک خاکستری در ژرم پلاسم توت‌فرنگی و ناموفق بودن تمام تلاش‌ها برای ایجاد توانایی تحمل به این بیماری در لاین‌های توت‌فرنگی است.

Colletotrichum spp

Colletotrichum spp طیف وسیعی از قارچ­‌های مهم و آسیب‌رسان به محصولات کشاورزی قبل و بعد از برداشت را در سراسر جهان دربرمی‌گیرد. وجود سه گونۀ Colletotrichum acutatum, C. fragariae و C. gloeosporioides از جنس Colletotrichum spp بر روی توت‌فرنگی گزارش شده‌است. این عوامل می‌توانند تمام قسمت‌های گیاه توت‌فرنگی را در مراحل مختلف تولید نشا، تولید در مزارع و یا در هنگام برداشت و ذخیره‌سازی آلوده‌کنند.

دو گونۀ C. fragariae و C. gloeosporioides عوامل اصلی پوسیدگی تاج هستند درحالی‌که Colletotrichum acutatum به‌عنوان عامل اصلی ایجادکنندۀ پوسیدگی میوه و لکۀ سیاه شناخته‌می‌شود.

توزیع جهانی این سه گونه متفاوت است. به‌عنوان مثال در ایالات متحدۀآمریکا C. gloeosporioides و C. fragariae به‌طور عمده در منطقۀ جنوب‌‌شرقی (فلوریدا) یافت می‌شوند درحالی‌که Colletotrichum acutatum گونۀ غالب در جنوب‌غربی (کالیفرنیا) است. در اروپا، آنتراکنوز بیشتر توسط Colletotrichum acutatum ایجادمی‌شود. علائم آنتراکنوز توت‌فرنگی مشابه یکدیگر است و بیشتر در رانرها، گل‌ها و میوه‌ها مشاهده‌می‌شود.

کنترل آنتراکنوز می‌تواند بسیار دشوار باشد زیرا قارچ‌کش‌های معدودی بر روی آنتراکنوز توت‌فرنگی مؤثر هستند. هنگامی‌که پوسیدگی میوه در یک رقم مستعد به‌صورت اپیدمی درمی‌آید، کنترل آن تقریباً غیرممکن می‌شود. البته با تلاش‌های زیادی که برای ایجاد مقاومت ژنتیکی در برابر آنتراکنوز در حال‌انجام است و همچنین ذخایر متنوع ژنتیکی موجود امید زیادی به‌ بهبود وضعیت و افزایش مقاومت به آنتراکنوز در ارقام جدید وجود دارد.

مقاله پیشنهادی:  گرده‌ افشانی کدوییان و عوامل و تاثیر گرده افشان در گلخانه و فضای باز

Fusarium oxysporium

در جدول قبلی دو گونۀ Fusarium sambucinum و Fusarium oxysporium از جنس Fusarium آورده‌شده‌اند که می­‌توانند آسیب قابل‌توجهی به توت‌فرنگی واردنمایند. Fusarium oxysporium عامل اصلی بیماری به‌نام پژمردگی فوزاریومی است درحالی‌که Fusarium sambucinum  عامل لکۀ میوه و ریشه و پوسیدگی میوه در انبار است. ازآنجاکه خسارت اقتصادی پژمردگی فوزاریومی در کشت توت‌فرنگی بسیار بیشتر است مطالعات بیشتری دربارۀ نحوۀ عمل و روش‌های کنترل آن انجام‌شده‌است.

Ascomycete Fusarium oxysporium عامل ایجاد بیماری در بسیاری از گونه‌های زراعی مهم بوده، پس از تکثیر می‌­تواند برای مدت طولانی زنده بماند و ممکن است به‌عنوان مادۀ اولیۀ تلقیح باعث آلودگی میزبان­‌های مستعد شود. این قارچ از طریق ریشه وارد گیاه توت‌فرنگی می‌­شود و پس از توسعۀ فراوان باعث ایجاد غددی در ریشۀ گیاه می‌­شود که انتقال آب را به نقاط مختلف گیاه مختل‌می‌کنند. نتیجۀ این امر ایجاد علائمی همچون تغییر رنگ تاج (قهوه‌ای مایل به قرمز)، خشک‌شدن و پیری زودرس برگ‌ها بر روی گیاه است که به‌دنبال آن کل گیاه پژمرده می‌شود. علاوه‌براین، تکثیر از طریق رانر می‌­تواند باعث انتقال آلودگی شود.

برای مدیریت پژمردگی فوزاریومی در گیاهان توت‌فرنگی معمولاً از روش ضدعفونی خاک استفاده‌می‌شود اما مقرون‌به‌صرفه‌ترین و پایدارترین روش استفاده از ارقام مقاوم است.

Phytophthora spp

جنس oomycete Phytophthora شامل بیش از 80 گونه و دربرگیرندۀ گروهی از پاتوژن­‌های مهم گیاهی است که می‌توانند خسارات اقتصادی چشم‌گیری به محصولات غذایی و زینتی واردکنند.

از این تعداد حداقل هشت گونه به ریشه، تاج، استولون و میوۀ گیاه توت‌فرنگی حمله‌می‌کنند که عبارت‌اند از:

Phytophthora bisheria, Phytophthora cactorum, Phytophthora citricola, Phytophthora citrophthora, Phytophthora cryptogea, Phytophthora fragariae, Phytophthora megasperma, Phytophthora nicotianae

گونه‌های Phytophthora cactorum و Phytophthora fragariae var. fragariae مهم‌ترین این پاتوژن‌ها هستند و تقریباً در تمام کشورهایی که توت‌فرنگی در آن‌ها کشت می‌شود، حضوردارند و خسارت اقتصادی زیادی به محصولات وارد می‌کنند. همچنین گزارش شده‌است که Phytophthora cactorum عامل اصلی بیش از 200 بیماری در بیش از 60 خانوادۀ مختلف گیاهی است. به‌طور کلی می­‌توان گفت Phytophthora cactorum دامنۀ میزبانی گسترده‌ای دارد.

معمولاً به‌دلیل رهاشدن اسپورها و یا کلامیدوسپورهای مقاوم قارچی در خاک کنترل بیماری‌های ناشی از Phytophthora بسیار دشوار است.

به‌طور سنتی برای کنترل و مبارزه با Phytophthora spp قبل از کاشت از سموم تدخینی یا قارچ‌کش‌ها و یا مخلوطی از این دو استفاده‌می‌شود. باید توجه داشت که استفاده از قارچ‌کش‌ها ممکن است منجر به ایجاد مقاومت شود. برای مبارزه با پوسیدگی ریشه و پوسیدگی طوقه بهترین و مطمئن‌ترین روشی که تابه‌حال مورد استفاده قرارگرفته‌است، کشت ارقام مقاوم است.  در حال حاضر ارقام مقاوم بسیاری در آمریکای شمالی و اروپا وجود دارند.

جنس‌های دیگر عوامل بیماری‌زای قارچی که در جدول بالا آورده‌شده‌اند نیز می‌توانند به میوه، طوقه و ریشه‌های توت‌فرنگی آسیب برسانند اما احتمال شیوع این عوامل در مزرعه بسیار کمتر است. به‌همین‌دلیل از نظر اقتصادی در کشت توت‌فرنگی از اهمیت پایین‌تری برخوردارند.

روش‌های تشخیص کلاسیک و مدرن عوامل بیماری‌زا

اولین گام برای دست‌یابی به استراتژی مناسب جهت کنترل این بیماری‌ها شناخت این ارگانیسم‌ها است. ازآنجاکه بسیاری از عوامل بیماری‌زا و پاتوژن‌های قارچی که به توت‌فرنگی آسیب می‌رسانند علائم مشابهی دارند، تشخیص صحیح این عوامل از یکدیگر اهمیت بسیار زیادی دارد. پس از شناسایی دقیق پاتوژن لازم است که یک برنامۀ صحیح برای مدیریت و کنترل آن‌ اتخاذگردد.

بسیاری از عوامل بیماری‌زا توسط برنامه‌های قرنطینه‌ای که بین کشورهای تولیدکنندۀ توت‌فرنگی برقرارشده‌است، به‌طور مداوم تحت نظارت ویژه قرارمی‌گیرند. پاتوژن‌های قارچی با استفاده از ساختارهای مختلف تولیدمثلی (تولید مثل جنسی و غیرجنسی) باعث ایجاد بیماری در توت‌فرنگی می‌شوند.

محققان برای شناسایی ارگانیسم‌ها و طبقه‌بندی آن‌ها می‌توانند خصوصیات مورفولوژیکی ساختارهای ایجادشده توسط پاتوژن‌های قارچی را بررسی نمایند. این روش کلاسیک باعث افزایش اطلاعات در مورد زیست‌شناسی این گونه‌های قارچی شده‌است. البته در این روش محدودیت‌های زیادی از نظر دقت و نبود اطمینان کامل از تشخیص صحیح وجود دارد. این روش­‌ها غالباً وقت‌گیرند و از طرفی ارگانیسم‌ها باید قابلیت کشت در آزمایشگاه را داشته‌باشند. این موضوع بسیار اهمیت دارد زیرا کمتر از 1 درصد از میکروارگانیسم‌های موجود در یک نمونۀ محیطی قابل‌کشت هستند. علاوه‌براین‌ها، این کار نیاز به کارکنان آزمایشگاهی ماهر و متخصص در زمینۀ طبقه‌بندی میکروارگانیسم‌ها دارد.

در حال حاضر بهترین روش برای تشخیص پاتوژن‌های گیاهی Real-time PCR (روشی که به‌عنوان PCR کمی یا qPCR نیز شناخته‌می‌شود) است. این روش در مقایسه با PCR معمولی مزایای بسیار زیادی دارد. به‌عنوان مثال این سیستم نیازی به پردازش پس از PCR (مانند الکتروفورز، هیبریداسیون) ندارد و خطر انتقال آلودگی در آن وجود ندارد. این روش حساس‌تر، دقیق‌تر و سریع‌تر از روش معمولی است. البته تکنیک‌های مولکولی دیگری نیز برای مطالعۀ پاتوژن‌های قارچی مورد استفاده قرارمی‌گیرند. به‌کارگیری برخی از این روش‌ها نیاز به در اختیارداشتن پایگاه‌های بزرگی برای ذخیرۀ داده‌های مربوط به توالی ژنوم این پاتوژن‌ها دارد تا با مقایسۀ ژن‌های استخراج‌شده و مقایسۀ آن‌ها بتوان این پاتوژن‌ها را به‌طور دقیق شناسایی نمود.

در نمودار زیر تعداد ژن‌های توالی‌شده که از هر یک از پروژه‌های مربوط به تشخیص توالی ژنومی پاتوژن‌های قارچی به‌دست‌آمده‌است و در موسسۀ بزرگ MIT و پایگاه داده‌های هاروارد وجود دارند نشان داده‌شده‌است.

بیماری‌های توت فرنگی

برخی از محققین می‌گویند احتمال دارد يك مكانيسم مقاومت سيستميك در برابر Collarotrichum fragariae (عامل ایجاد آلودگی قارچی در توت­ فرنگی) در برگ‌های توت فرنگی وجود داشته‌باشد. البته چگونگی شناخت گیاهان، پاتوژن‌ها و ارتباط بین آن‌ها برای کشف مکانیسم‌های دفاعی گیاهان بسیار مهم است.

جمع‌بندی

تاکنون بیش از 50 جنس از پاتوژن‌های قارچی شناخته‌شده‌اند که باعث بیماری در توت فرنگی (Fragaria-ananassa) می‌شوند. توت فرنگی یکی از مهم‌ترین محصولات زراعی از نظر تولید میوه در جهان است که به‌دلیل شرایط خاص نگهداری به‌طور دائم در معرض خطر ابتلا به بیماری­‌های قارچی قراردارد. این عوامل می­‌توانند ضررهای اقتصادی بسیاری به تولیدکنندگان و کشورهای تولیدکننده تحمیل‌کنند. در سال‌های اخیر، بسیاری از مطالعات بر توسعۀ روش‌های جدید مولکولی متمرکز شده‌اند که در نتیجۀ آن درک ما از پاتوژن‌های قارچی بسیار افزایش یافته، استراتژی‌های موجود برای کنترل بیماری‌ها بهبود یافته‌است.

منابع

  1. Strawberry_ Growth, Development and Diseases (2016, CABI)

این مقاله برای شما مفید بود؟

با کلیک بر روی ستاره به این مقاله امتیاز دهید! (بالاترین امتیاز ستاره سمت چپ)

میانگین امتیاز 4.4 / 5. مشارکت کننده ها: 5

اولین نفری باشید که به این مقاله امتیاز میدهد!

اگر این مقاله را دوست داشتید و مفید بود ...

این مقاله رو در شبکه های اجتماعی به اشتراک بذار!

از این که این مقاله برایتان مفید نبود متاسفیم!

چگونه این مقاله رو بهبود بدیم؟

به ما بگو چطور بهتر شیم؟

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *